Các Dự Án Năng Lượng Sinh Khối Đáng Chú Ý

Năng lượng sinh khối được sản xuất từ các nguồn vật chất hữu cơ như bã mía, trấu, rơm rạ, dăm gỗ, phụ phẩm lâm nghiệp và chất thải hữu cơ. Thông qua quá trình đốt trực tiếp, khí hóa, lên men hoặc xử lý sinh học, nguồn nguyên liệu này có thể được chuyển đổi thành điện, nhiệt, khí sinh học và nhiên liệu.

Tại Việt Nam, sinh khối có tiềm năng phát triển nhờ nguồn phụ phẩm nông nghiệp và lâm nghiệp phong phú. Tuy nhiên, tỷ trọng điện sinh khối trong hệ thống điện vẫn còn hạn chế so với điện mặt trời, điện gió và thủy điện. Các dự án hiện nay chủ yếu gắn với nhà máy đường, vùng sản xuất lúa gạo hoặc khu vực chế biến nông, lâm sản.

Các dự án năng lượng sinh khối giúp tận dụng phụ phẩm vốn có thể bị đốt bỏ, chôn lấp hoặc thải ra môi trường. Bã mía, trấu, mùn cưa và dăm gỗ sau khi thu gom có thể trở thành nhiên liệu cung cấp điện và hơi nhiệt cho hoạt động sản xuất.

Mô hình sinh khối đặc biệt phù hợp với các ngành có lượng phụ phẩm tập trung như sản xuất đường, chế biến gỗ, xay xát lúa gạo và chăn nuôi. Nhà máy có thể sử dụng điện, nhiệt ngay tại cơ sở, đồng thời bán phần điện dư lên lưới điện quốc gia.

Ngoài việc bổ sung nguồn điện tái tạo, dự án sinh khối còn tạo thêm đầu ra cho phụ phẩm nông nghiệp, phát triển chuỗi thu gom nguyên liệu và góp phần hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn tại địa phương.

Nhà máy điện sinh khối Hậu Giang được xây dựng tại khu vực Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang. Dự án có công suất 20 MW, sử dụng nguồn nguyên liệu sinh khối tại Đồng bằng sông Cửu Long và được định hướng khai thác các phụ phẩm như trấu, rơm rạ hoặc các nguồn sinh khối nông nghiệp phù hợp.

Dự án được khởi công vào tháng 12 năm 2022. Tổ máy đầu tiên hòa đồng bộ vào lưới điện quốc gia đầu năm 2025 và tổ máy thứ hai hòa lưới ngày 22 tháng 2 năm 2025. Nhà máy được khánh thành ngày 25 tháng 4 năm 2025.

Đây là dự án đáng chú ý vì được triển khai tại vùng sản xuất lúa gạo lớn, nơi có nguồn trấu và phụ phẩm nông nghiệp tương đối dồi dào. Nhà máy mở ra hướng tận dụng nguyên liệu địa phương để sản xuất điện thay vì chỉ xử lý theo phương pháp truyền thống.

Nhà máy điện sinh khối An Khê tại Gia Lai được phát triển gắn với hoạt động sản xuất của nhà máy đường. Nguồn nhiên liệu chủ yếu là bã mía phát sinh sau quá trình ép và chế biến mía đường.

Mô hình đồng phát cho phép doanh nghiệp sản xuất đồng thời điện và hơi nhiệt. Hơi được sử dụng cho dây chuyền chế biến đường, trong khi phần điện dư có thể được đưa lên lưới.

An Khê là một trong số ít dự án điện sinh khối từng được ghi nhận trong hệ thống điều độ điện quốc gia, cùng với các nhà máy KCP tại Phú Yên và Bourbon tại Tây Ninh.

Điểm đáng chú ý của dự án là sự liên kết trực tiếp giữa vùng nguyên liệu mía, nhà máy chế biến và hệ thống phát điện, giúp giảm chi phí vận chuyển nhiên liệu và nâng cao giá trị của bã mía.

Dự án điện sinh khối KCP tại Phú Yên được phát triển trong tổ hợp sản xuất mía đường. Bã mía sau quá trình ép được đưa vào lò hơi để tạo hơi nước, vận hành turbine và phát điện.

Điện tạo ra trước hết được sử dụng cho hoạt động của nhà máy đường. Khi sản lượng vượt quá nhu cầu nội bộ, phần điện còn lại có thể được bán lên lưới.

KCP Phú Yên là một trong những dự án điện sinh khối nối lưới được nhắc đến trong quá trình phát triển nguồn năng lượng sinh khối tại Việt Nam.

Dự án thể hiện rõ lợi thế của mô hình đồng phát trong ngành mía đường: cùng một nguồn nhiên liệu có thể tạo ra cả điện và nhiệt, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng của nhà máy.

Nhà máy điện sinh khối Bourbon tại Tây Ninh, hiện gắn với hoạt động sản xuất mía đường trong khu vực, là một trong những dự án sinh khối được phát triển sớm tại Việt Nam.

Nguồn nhiên liệu quan trọng của nhà máy là bã mía. Thay vì coi đây là chất thải sau chế biến, doanh nghiệp sử dụng bã mía để sản xuất hơi và điện phục vụ dây chuyền sản xuất.

Dự án từng được ghi nhận cùng KCP Phú Yên và An Khê trong nhóm nhà máy điện sinh khối có công suất được theo dõi trên hệ thống điều độ điện quốc gia.

Mô hình này góp phần chứng minh rằng ngành mía đường có thể chuyển từ hoạt động chế biến đơn thuần sang tổ hợp sản xuất đường, điện và các sản phẩm phụ có giá trị.

Bên cạnh những dự án riêng lẻ, nhiều nhà máy đường tại Việt Nam đã lắp đặt hệ thống đồng phát điện từ bã mía. Điện và hơi được sử dụng tại chỗ, phần điện dư được bán lên lưới khi đáp ứng các điều kiện kỹ thuật.

Trong niên vụ 2016–2017, EVN cho biết 8 trong tổng số 41 nhà máy đường khi đó đã nối lưới điện, với tổng công suất nối lưới gần 100 MW.

Nhóm dự án này đáng chú ý vì không nhất thiết phải xây dựng một nhà máy điện hoàn toàn tách biệt. Hệ thống phát điện được tích hợp ngay trong cơ sở sản xuất hiện có, tận dụng hạ tầng, vùng nguyên liệu và chuỗi vận chuyển của ngành đường.

Khả năng vận hành của các dự án phụ thuộc nhiều vào mùa vụ mía. Để tăng thời gian phát điện, một số nhà máy có thể nghiên cứu bổ sung dăm gỗ, trấu hoặc các loại sinh khối phù hợp khác.

Nhà máy điện sinh khối Yên Bái 1 là dự án công suất 50 MW, sử dụng phụ phẩm và phế phẩm từ hoạt động khai thác, chế biến nông nghiệp và lâm nghiệp.

Theo thông tin công bố cuối năm 2025, dự án được xây dựng tại xã Đông Cuông, địa giới hành chính hiện thuộc tỉnh Lào Cai sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Nhà máy gồm một tổ máy, áp dụng công nghệ nhiệt điện ngưng hơi và lò hơi dạng ghi.

Dự án có ý nghĩa đối với các tỉnh miền núi phía Bắc vì khu vực này có hoạt động trồng rừng, chế biến gỗ và nông nghiệp tương đối phát triển. Vỏ cây, cành ngọn, mùn cưa và phụ phẩm chế biến có thể được thu gom làm nhiên liệu.

Thách thức quan trọng của dự án là xây dựng chuỗi nguyên liệu bền vững, bảo đảm nguồn sinh khối có thể truy xuất và không gây áp lực lên rừng tự nhiên.

Tuyên Quang là một trong những địa phương được đề xuất phát triển dự án nhà máy điện sinh khối công suất khoảng 50 MW.

Dự án được định hướng tận dụng nguồn phụ phẩm lâm nghiệp, gỗ thải và các loại sinh khối phù hợp tại địa phương. Bộ Công Thương từng cho biết nhà đầu tư Erex nghiên cứu các dự án công suất 50 MW tại Yên Bái và Tuyên Quang.

Tuyên Quang có tiềm năng phát triển mô hình này nhờ diện tích rừng trồng và ngành chế biến gỗ. Tuy nhiên, trước khi triển khai, dự án cần đánh giá kỹ bán kính thu gom, giá nhiên liệu, khả năng tái tạo nguồn nguyên liệu và tác động đến hoạt động sản xuất viên nén hoặc dăm gỗ.

Theo quy hoạch được công bố năm 2024, Long An dự kiến phát triển hai nhà máy điện sinh khối với tổng công suất khoảng 23 MW đến năm 2030.

Long An có các hoạt động sản xuất nông nghiệp, chế biến lúa gạo và công nghiệp thực phẩm, tạo ra nguồn phụ phẩm có thể được nghiên cứu làm nhiên liệu.

Các dự án tại đây có thể tận dụng trấu, rơm rạ, phụ phẩm cây trồng hoặc nguồn sinh khối từ các cơ sở chế biến. Việc đặt nhà máy gần vùng nguyên liệu sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển và tổn thất trong quá trình lưu trữ.

Để vận hành ổn định, các dự án cần có kế hoạch thu mua dài hạn, kho chứa an toàn và phương án kiểm soát bụi, cháy trong quá trình vận chuyển nguyên liệu.

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất lúa gạo lớn, tạo ra lượng trấu và rơm rạ đáng kể. Đây là một trong những khu vực có tiềm năng rõ rệt để phát triển các nhà máy điện sinh khối sử dụng phụ phẩm lúa.

Quy hoạch điện sinh khối của khu vực từng xác định việc khai thác hiệu quả nguồn trấu, bã mía và cây năng lượng là một trong những hướng phát triển chính.

Nhà máy điện trấu có thể được bố trí gần các cụm xay xát hoặc vùng tập trung nhiều nhà máy chế biến gạo. Cách tổ chức này giúp hình thành nguồn nguyên liệu ổn định và giảm khoảng cách vận chuyển.

Ngoài sản xuất điện, tro trấu sau quá trình đốt còn có thể được nghiên cứu sử dụng làm nguyên liệu trong xây dựng hoặc sản xuất vật liệu, nếu đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường.

Khí sinh học là một nhánh quan trọng của năng lượng sinh khối. Phân gia súc, gia cầm và nước thải hữu cơ được đưa vào hệ thống phân hủy kỵ khí để tạo ra khí có thành phần chính là methane.

Khí sinh học có thể được sử dụng để đun nóng, chạy động cơ phát điện hoặc thay thế một phần nhiên liệu trong hoạt động sản xuất. Phần bã sau xử lý có thể tiếp tục được quản lý và sử dụng làm phân bón khi đáp ứng yêu cầu.

Các dự án khí sinh học quy mô trang trại giúp xử lý chất thải chăn nuôi, hạn chế mùi và thu hồi năng lượng. Tuy nhiên, hệ thống cần được vận hành đúng kỹ thuật để kiểm soát rò rỉ methane, nước thải và chất lượng khí.

Mô hình này phù hợp với trang trại lợn, bò, gia cầm hoặc các cụm chăn nuôi có lượng chất thải đủ lớn và ổn định.

Avedøre Power Station gần Copenhagen là một mô hình đáng chú ý về sản xuất kết hợp điện và nhiệt từ sinh khối. Nhà máy sử dụng các loại nhiên liệu như rơm, viên nén gỗ và dăm gỗ để cung cấp điện cùng nhiệt cho hệ thống sưởi khu vực.

Ørsted cho biết việc đồng phát điện và nhiệt tại Avedøre có thể khai thác tới khoảng 89% năng lượng chứa trong nhiên liệu, nhờ nhiệt dư được sử dụng cho hệ thống sưởi thay vì thải bỏ.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với nhà máy chỉ phát điện. Hiệu quả tổng thể của dự án được nâng cao khi cả điện và nhiệt đều có đầu ra ổn định.

Avedøre cũng đang được triển khai hệ thống thu giữ carbon sinh học, với kế hoạch thu giữ khoảng 150.000 tấn CO₂ có nguồn gốc sinh học mỗi năm từ tổ máy đốt rơm.

Handa Biomass Power Plant được xây dựng tại thành phố Handa, tỉnh Aichi, Nhật Bản và bắt đầu vận hành thương mại vào năm 2017.

Nhà máy có công suất khoảng 75 MW và từng là một trong những nhà máy điện sinh khối chuyên dụng lớn nhất Nhật Bản tại thời điểm đưa vào vận hành. Nhiên liệu gồm dăm gỗ và vỏ hạt cọ, được thu mua từ nguồn trong nước và quốc tế.

Dự án cho thấy vai trò quan trọng của hệ thống cảng biển và logistics đối với nhà máy sinh khối quy mô lớn. Nhiên liệu cần được nhập, lưu trữ, phối trộn và vận chuyển liên tục để duy trì công suất phát điện.

Tuy nhiên, việc sử dụng nhiên liệu nhập khẩu cũng đặt ra yêu cầu cao về chứng nhận bền vững, phát thải trong chuỗi vận chuyển và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Sakata Biomass Power Plant tại tỉnh Yamagata có công suất khoảng 50 MW và bắt đầu vận hành thương mại vào tháng 8 năm 2018.

Nhà máy được xây dựng tại khu công nghiệp ven cảng Sakata, thuận lợi cho việc tiếp nhận dăm gỗ và viên nén sinh khối. Vị trí gần cảng giúp giảm chi phí vận chuyển từ tàu đến kho nhiên liệu.

Dự án là ví dụ về cách tổ chức nhà máy sinh khối quy mô lớn gắn với hạ tầng cảng, kho chứa và mạng lưới điện khu vực.

Sendai Port Biomass Power Plant tại Nhật Bản hoàn thành xây dựng và bắt đầu vận hành thương mại vào tháng 11 năm 2025.

Nhà máy có công suất 112 MW, sản lượng điện dự kiến khoảng 800.000 MWh mỗi năm và được giới thiệu là một trong những cơ sở phát điện sinh khối chuyên dụng lớn của Nhật Bản.

Dự án được đặt tại khu vực cảng Sendai, tạo điều kiện nhập và xử lý lượng lớn nhiên liệu. Quy mô này cho thấy điện sinh khối có thể phát triển thành nguồn điện công nghiệp khi được hỗ trợ bởi logistics, kho chứa và hợp đồng nhiên liệu dài hạn.

Drax Power Station là một trong những dự án chuyển đổi nhà máy nhiệt điện than sang sử dụng sinh khối được biết đến rộng rãi. Các tổ máy sinh khối của nhà máy chủ yếu sử dụng viên nén gỗ.

Quá trình chuyển đổi bắt đầu từ thập niên 2010 và nhận được sự hỗ trợ thông qua các cơ chế tài chính, năng lượng tái tạo của Vương quốc Anh.

Drax cũng đề xuất lắp đặt công nghệ thu giữ carbon sau quá trình đốt tại tối đa hai tổ máy sinh khối, hướng đến mô hình năng lượng sinh học kết hợp thu giữ và lưu trữ carbon.

Tuy nhiên, dự án cũng cho thấy những vấn đề cần xem xét khi phát triển sinh khối quy mô lớn, bao gồm nguồn gốc viên nén, quản lý rừng, phát thải toàn vòng đời và mức độ phụ thuộc vào cơ chế hỗ trợ.

Bã mía là nguyên liệu phổ biến trong các nhà máy đồng phát của ngành đường. Sau khi ép mía, bã được đưa trực tiếp vào lò hơi để tạo điện và hơi nhiệt.

Ưu điểm của bã mía là được tập trung sẵn tại nhà máy, không phải xây dựng chuỗi thu gom quá dài. Hạn chế chính là tính mùa vụ và độ ẩm của nhiên liệu.

Trấu phát sinh tại các nhà máy xay xát và có khả năng thu gom tương đối tập trung. Đây là nguồn nhiên liệu phù hợp với các dự án tại vùng sản xuất lúa gạo.

Trấu có khối lượng riêng thấp nên chi phí vận chuyển có thể cao nếu nhà máy đặt xa nguồn cung. Tro trấu cũng cần được quản lý và tìm đầu ra phù hợp.

Rơm rạ có sản lượng lớn nhưng phân bố rộng trên đồng ruộng. Việc thu gom đòi hỏi máy móc, hệ thống ép kiện, kho chứa và kế hoạch phối hợp với nông dân.

Độ ẩm và tính mùa vụ là những thách thức chính khi sử dụng rơm rạ cho nhà máy điện.

Dăm gỗ, mùn cưa, vỏ cây và cành ngọn có thể được sử dụng làm nhiên liệu tại các vùng có ngành lâm nghiệp và chế biến gỗ phát triển.

Nguồn nguyên liệu phải được kiểm soát để tránh sử dụng gỗ khai thác không bền vững hoặc tạo cạnh tranh quá mức với ngành sản xuất viên nén và vật liệu gỗ.

Phân và nước thải chăn nuôi có thể được xử lý bằng công nghệ phân hủy kỵ khí để tạo khí sinh học.

Nguồn khí này phù hợp với phát điện phân tán tại trang trại, cơ sở chế biến thực phẩm hoặc cụm chăn nuôi tập trung.

Nhà máy cần bảo đảm lượng nhiên liệu đủ lớn trong suốt vòng đời dự án. Nguồn nguyên liệu phải được đánh giá theo mùa vụ, bán kính thu gom, độ ẩm và mức giá thực tế.

Dự án đồng phát điện và nhiệt thường khai thác nhiên liệu hiệu quả hơn mô hình chỉ phát điện. Doanh nghiệp nên tìm kiếm đầu ra ổn định cho cả điện, hơi và nhiệt dư.

Sinh khối chỉ mang lại lợi ích môi trường khi nguồn nguyên liệu được tái tạo, thu gom có trách nhiệm và không gây suy giảm rừng hoặc cạnh tranh quá mức với nhu cầu khác.

Quá trình đốt sinh khối vẫn phát sinh bụi, khí thải và tro. Nhà máy cần có hệ thống lọc bụi, kiểm soát khí thải và quản lý chất thải phù hợp.

Một dự án tốt nên tạo thêm thu nhập cho nông dân, doanh nghiệp chế biến và các đơn vị thu gom, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu vận chuyển từ xa.

Chi phí thu gom và vận chuyển là một trong những trở ngại lớn. Nhiều loại sinh khối có mật độ năng lượng thấp, cồng kềnh và dễ bị ảnh hưởng bởi độ ẩm.

Nguồn nhiên liệu cũng có thể thay đổi theo mùa vụ. Nếu không xây dựng kho chứa và hợp đồng cung ứng phù hợp, nhà máy khó duy trì công suất ổn định.

Một thách thức khác là cạnh tranh nguyên liệu. Dăm gỗ, mùn cưa và trấu có thể được sử dụng cho nhiều mục đích khác như sản xuất viên nén, ván ép, thức ăn chăn nuôi hoặc vật liệu xây dựng.

Ngoài ra, sinh khối không mặc nhiên là nguồn năng lượng không phát thải. Hiệu quả giảm phát thải phải được đánh giá trên toàn bộ chuỗi từ trồng, thu gom, chế biến, vận chuyển đến sử dụng nhiên liệu.

Việt Nam có nhiều nguồn sinh khối như trấu, rơm rạ, bã mía, gỗ, tre và phụ phẩm chế biến nông, lâm nghiệp.

Theo định hướng cập nhật được EVN đăng tải năm 2025, công suất điện sinh khối trong hệ thống có thể được phát triển lên khoảng 1.523–2.699 MW trong giai đoạn quy hoạch tới.

Các vùng có tiềm năng đáng chú ý gồm Đồng bằng sông Cửu Long với trấu và rơm rạ; Tây Nguyên, Đông Nam Bộ với bã mía và phụ phẩm cây trồng; miền núi phía Bắc và miền Trung với phụ phẩm lâm nghiệp.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành dự án vận hành hiệu quả, cần hoàn thiện cơ chế mua điện, quy hoạch vùng nhiên liệu, hệ thống logistics và tiêu chuẩn đánh giá tính bền vững.

Các dự án sinh khối trong tương lai có thể phát triển theo hướng đồng phát điện và nhiệt cho khu công nghiệp, nhà máy chế biến hoặc hệ thống sưởi tập trung.

Công nghệ khí hóa, khí sinh học và nhiên liệu sinh học thế hệ mới cũng có thể mở rộng phạm vi ứng dụng ngoài phương pháp đốt trực tiếp.

Một hướng phát triển khác là kết hợp năng lượng sinh học với công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon. Các dự án tại Đan Mạch và Vương quốc Anh đang nghiên cứu hoặc triển khai mô hình thu giữ CO₂ sinh học sau quá trình đốt.

Bên cạnh quy mô lớn, các hệ thống phân tán tại trang trại, nhà máy chế biến và khu công nghiệp cũng có nhiều tiềm năng vì có thể sử dụng nguyên liệu ngay tại nơi phát sinh.

Nhà máy điện sinh khối Hậu Giang, An Khê, KCP Phú Yên, Bourbon Tây Ninh và dự án Yên Bái 1 là những dự án đáng chú ý trong quá trình phát triển điện sinh khối tại Việt Nam.

Trên thế giới, Avedøre Power Station, Handa Biomass Power Plant, Sakata Biomass Power Plant, Sendai Port Biomass Power Plant và Drax thể hiện nhiều hướng phát triển khác nhau, từ đồng phát điện – nhiệt đến chuyển đổi nhà máy than và thu giữ carbon sinh học.

Giá trị của một dự án sinh khối không chỉ nằm ở công suất phát điện. Khả năng tận dụng phụ phẩm, xây dựng chuỗi nguyên liệu bền vững, tạo việc làm địa phương và kiểm soát phát thải mới là những yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài.

Title:
Các Dự Án Năng Lượng Sinh Khối Đáng Chú Ý Hiện Nay

Description:
Khám phá các dự án năng lượng sinh khối đáng chú ý tại Việt Nam và thế giới, sử dụng bã mía, trấu, rơm rạ, dăm gỗ và phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất điện.

Tags:
các dự án năng lượng sinh khối, dự án điện sinh khối, nhà máy điện sinh khối, năng lượng tái tạo, điện sinh khối Việt Nam, nhà máy điện sinh khối Hậu Giang, điện sinh khối An Khê, KCP Phú Yên, điện bã mía, điện trấu, năng lượng từ rơm rạ, năng lượng từ dăm gỗ, khí sinh học, biomass energy, dự án năng lượng xanh